• Libanus, Waunclynda
Libanus 1
Libanus 2
Libanus 3
Libanus 4
Libanus 5

Libanus, Waunclynda

DS2014_290_003 copy

Mae Libanus yn enghraifft benigamp o gapel cynnar â mynedfa dalcen yng nghefn gwlad Cymru, lle mae’r seddau a’r galeri gwreiddiol wedi goroesi’n gyfan, gyda’r ail ag addurno stensil o’r cyfnod Fictoraidd diweddar. Mae wedi ei restru’n adeilad Gradd II*.

Adeiladwyd Libanus yn 1841 ar ran achos y Bedyddwyr mewn llecyn unig i’r gorllewin o Lansadwrn yn Sir Gaerfyrddin. Cychwynnwyd yr achos yn 1788 pan fedyddiwyd aelodau o Gapel Soar, Llandyfaen (ger Llandybie) yn Waunclynda. Methu wnaeth symudiad i godi capel i’r grŵp newydd pan ddarganfuwyd anawsterau gyda’r safle a fwriedid, ac ymrannodd y grŵp yn dri grŵp llai. Adeiladwyd y capel cyntaf oddeutu 1790, yn adeilad to gwellt, yn ôl pob tebyg, i wasanaethu Bedyddwyr a Methodistiaid yn yr ardal. Dywedir bod y ddwy gynulleidfa wedi’u gwahanu gan sgrin blethwaith a byddai’r un gweinidog yn pregethu i’r ddwy ochr ar yr un pryd! Parhaodd y capel yn Waunclynda i fod yn gangen o Soar tan 1797/8. Penodwyd gweinidog i Waunclynda yn 1800 ac yn 1839 roedd gan y capel 80 o aelodau. Adeiladwyd y capel presennol yn 1841 gan aelodau’r capel eu hunain, ar dir a roddwyd iddynt gan un o’r blaenoriaid, David Price o Flaenwaun.

Arddull pen crwn syml sydd i’r adeilad, a mynedfa dalcen. Mae wedi’i wneud o gerrig rwbel â tho llechi a bargodion plaen. Yn uchel ar wyneb y talcen mae dwy ffenestr fwaog fach uchel ac oddi tanynt mae drws bwaog canolog. Mae meini bwa ar y tri hyn. Cwareli bychain sydd yn y ffenestri a barrau gwydro’n croesi i’r pennau a cheir gwydro tebyg yn y ffenestr uwchben y drws. Mae paneli cyfwyneb ar y drysau dwbl. Does dim ffenestri yn y wal ogleddol ac mae arni fondo bordydd gwastad. Ar y talcen ôl mae dwy ffenestr fwaog fawr a meini bwa drostynt; ffenestri deuddarn ydynt gyda phostyn canol llydan â phen hollt Y. Mae gan yr ochr ddeheuol, agosaf at y ffordd, festri ac ysgoldy to pwyso o ddiwedd y 19eg ganrif. I fynd i mewn iddo rhaid dringo 11 o risiau at ddrws yn y pen dwyreiniol. Mae gan yr ochr ddeheuol dair ffenestr uchel pedwar cwarel, a drws canolog i’r llawr gwaelod rhwng dwy ffenestr adeiniog fach pedwar cwarel mewn ffrâm frics. Mae tu mewn y capel hwn yn arbennig o nodedig, gyda galeri tair ochr wedi’i godi ar bedair colofn addurnedig. Mae’r addurno stensil a welir ar y colofnau i’w weld hefyd ar y cornis a’r paneli, ac yn dyddio’n ôl i ddiwedd y 19eg ganrif neu ddechrau’r 20fed. Mae tri bloc o seddau blwch panelog wedi’u peintio, a seddau teuluol mwy yn y canol tua’r blaen. Mae’r pulpud yn dyddio o ddiwedd y 19eg ganrif, ac wedi cymryd lle un o ddyluniad ‘gwydr gwin’ mae’n debyg, ac mae hwnnw a’r sêt fawr wedi’u gwneud o binwydd pyg. Mae yn y nenfwd estyllog baneli o bapur boglynnog addurniedig.

Erbyn 1936 roedd yr aelodaeth wedi gostwng i 17 a chaeodd y capel yn 1998. Wedi i gais am ganiatâd i droi adeilad rhestredig yn dŷ annedd gael ei wrthod, daeth i Addoldai Cymru yn 2003, yr adeilad cyntaf i ddod i feddiant yr Ymddiriedolaeth.

Darllenwch fwy am y gwaith hyd yma

Darllenwch fwy am Bedyddwyr

Darllenwch fwy am Methodistiaid Calfinaidd

Darllenwch fwy am Methodistiaid Wesleaidd

Gwybodaeth Bellach

Dogfen Restru

Dogfen Restru Libanus

Adroddiad John Hilling

Adroddiad CAHC J Hilling Libanus

Gadael ateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi.

Cewch ddefnyddio'r tagiau a'r priodoleddau HTML yma: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

File:

File:

File: